MANI

Trong công việc tham vấn, tôi từng nghe một người mẹ nói:

“Tôi đã hy sinh cho con rất nhiều. Gần như cả tuổi trẻ của tôi chỉ để làm việc, kiếm tiền, lo cho con được ăn học đầy đủ, không thiếu thốn thứ gì. Nhưng bây giờ con lại chẳng hiểu, cũng chẳng trân trọng những gì tôi đã làm.”

Đây có lẽ là nỗi buồn của không ít cha mẹ.

Cha mẹ nhìn lại cuộc đời mình và thấy rất rõ những gì mình đã từ bỏ: những năm tháng tuổi trẻ, những buổi sáng đi làm khi còn mệt, những ngày làm việc từ sáng đến tối, những món đồ mình không mua cho bản thân, những chuyến đi mình không đi, những mong muốn riêng phải gác lại để dành tiền và thời gian cho con.

Nhưng điều khó khăn là: con có thể hoàn toàn không nhìn thấy những điều ấy.

Không phải lúc nào cũng vì con vô ơn.

Đôi khi đơn giản là vì con chưa biết.

Một đứa trẻ lớn lên trong một gia đình có cơm ăn, có quần áo mặc, được đi học, có một mái nhà để trở về, rất dễ nghĩ rằng cuộc sống vốn dĩ là như vậy. Con không nhìn thấy những giờ làm thêm của mẹ, những áp lực tài chính của bố, những lần cha mẹ đã mệt nhưng vẫn cố gắng đi làm, hay những điều cha mẹ từng muốn dành cho bản thân nhưng cuối cùng lại dành cho con.

Trong khi đó, người con có thể lại mang trong mình một câu chuyện hoàn toàn khác. Có thể con không nhớ nhiều về những món đồ cha mẹ đã mua, mà nhớ những lần mẹ quá bận để ngồi nghe mình nói. Có thể con không hiểu vì sao bố luôn nói rằng mình làm tất cả vì con, trong khi điều con mong nhất lại chỉ là được bố quan tâm đến cảm xúc của mình. Cha mẹ đang trao tình yêu theo cách mà cha mẹ hiểu, còn người con lại đang chờ đợi tình yêu theo một cách khác.

Vì vậy, đôi khi vấn đề không phải là trong gia đình thiếu tình yêu. Vấn đề là tình yêu đã không được nói ra, không được giải thích, và hai bên không hiểu được trải nghiệm của nhau.

Tôi vẫn thường nói với cha mẹ rằng: đừng hy sinh trong thầm lặng.

Điều đó không có nghĩa là chúng ta phải kể công với con. Tôi không nghĩ cha mẹ nên thường xuyên nói những câu như: “Mẹ đã hy sinh cả cuộc đời vì con”, hay “Bố mẹ khổ như vậy cũng chỉ vì con”. Nếu sự hy sinh được nhắc đến như một món nợ mà con phải trả, nó rất dễ tạo ra cảm giác tội lỗi và áp lực.

Nhưng giữa “kể công” và “không bao giờ nói gì” còn có một khoảng rất rộng.

Cha mẹ hoàn toàn có thể nói với con về những lựa chọn và sự hy sinh của mình theo một cách bình tĩnh và lành mạnh. Chẳng hạn: “Có những điều mẹ đã chọn không làm vì mẹ muốn dành thời gian và tiền bạc cho con.” Hay: “Bố rất mệt vào thời điểm đó, nhưng bố vẫn tiếp tục công việc vì gia đình mình cần sự ổn định.” Những lời này không nhất thiết nhằm đòi hỏi con phải biết ơn ngay lập tức. Nó có thể đơn giản là một cách để giúp con hiểu về cuộc sống.

Bởi vì trẻ không tự nhiên mà hiểu được thế nào là hy sinh.

Hy sinh, ở một nghĩa rất đơn giản, là khi tôi chấp nhận bớt đi một phần sự thoải mái, thời gian, lợi ích hay mong muốn của mình để một người khác có được điều tốt hơn. Và có những sự hy sinh mà chúng ta tự nguyện lựa chọn bởi vì tình yêu.

Đây là điều trẻ cần được dạy.

Chúng ta thường dạy trẻ nói “cảm ơn”, nhưng nếu trẻ không hiểu phía sau điều mình đang nhận là thời gian, công sức và những lựa chọn của người khác, thì lời cảm ơn rất dễ chỉ trở thành một phép lịch sự.

Khả năng nhìn một sự việc từ góc nhìn của người khác, hiểu rằng người khác cũng có nhu cầu, giới hạn và những điều phải từ bỏ, là một phần của quá trình trưởng thành về cảm xúc. Đặc biệt trong giai đoạn thiếu niên và đầu tuổi trưởng thành, trẻ vẫn đang tiếp tục học cách bước ra khỏi trải nghiệm của chính mình để hiểu sâu hơn về trải nghiệm của người khác.

Vì thế, cha mẹ không nên mặc định rằng: “Con lớn rồi thì con phải tự hiểu.” Có những điều nếu không được nói ra, con thực sự không biết.

Khi cha mẹ nói cho con biết về những sự hy sinh của mình một cách phù hợp, chúng ta không chỉ đang giúp con hiểu cha mẹ hơn. Chúng ta còn đang dạy con một bài học quan trọng về các mối quan hệ. Rằng tình yêu không phải lúc nào cũng chỉ là cảm xúc dễ chịu. Trong tình yêu còn có trách nhiệm, có lựa chọn, có sự nhường nhịn và đôi khi có cả những điều chúng ta tự nguyện từ bỏ vì một người hoặc một giá trị quan trọng đối với mình.

Đây cũng là một bài học con sẽ cần trong cuộc sống sau này. Có những sự hy sinh rất đáng để thực hiện. Chúng ta có thể hy sinh thời gian để chăm sóc một người thân đang gặp khó khăn, chấp nhận một phần bất tiện để giữ lời hứa, hay từ bỏ một lợi ích trước mắt để xây dựng một gia đình, một mối quan hệ hoặc một điều gì đó có giá trị lâu dài.

Nhưng đồng thời, con cũng cần được dạy rằng không phải mọi sự hy sinh đều lành mạnh. Hy sinh không có nghĩa là phải liên tục xóa bỏ nhu cầu của bản thân, chịu đựng mọi thứ hoặc sống hoàn toàn vì người khác. Một sự hy sinh lành mạnh vẫn cần có lựa chọn, giới hạn và sự tự nguyện.

Và ở chiều ngược lại, cha mẹ cũng cần lắng nghe điều con đang thực sự cần.

Một người mẹ có thể làm việc mười hai tiếng mỗi ngày vì muốn con có một tương lai tốt hơn. Điều đó là tình yêu. Nhưng nếu điều đứa trẻ đang khao khát nhất lại là hai mươi phút mỗi ngày được mẹ thật sự ngồi xuống, nhìn vào mắt mình và nghe mình nói, thì nhu cầu đó cũng hoàn toàn có thật.

Hai điều này không phủ nhận nhau.

Mẹ đã hy sinh.

Và con vẫn có thể cảm thấy thiếu thốn.

Có lẽ một trong những điều khó nhất trong tình yêu gia đình chính là chấp nhận rằng ý định của chúng ta và trải nghiệm của người mình yêu không phải lúc nào cũng giống nhau.

Vì vậy, thay vì đợi đến một ngày con đã trưởng thành rồi hỏi: “Tại sao con không hiểu những gì bố mẹ đã làm cho con?”, chúng ta có thể bắt đầu những cuộc trò chuyện này sớm hơn. Hãy nói với con về công việc, về tiền bạc, về trách nhiệm, về những lựa chọn mà một gia đình phải đưa ra. Hãy cho con biết rằng có những lúc bố mẹ đã chọn sự khó khăn cho mình để con có được điều tốt hơn.

Nhưng sau đó cũng hãy hỏi con:

“Còn con thì sao?”

“Con đang cần điều gì ở bố mẹ?”

“Có điều gì bố mẹ vẫn chưa hiểu về con không?”

Đừng hy sinh trong thầm lặng rồi hy vọng một ngày nào đó con sẽ tự hiểu. Hãy để con được biết, được hiểu và được dạy về những gì nằm phía sau tình yêu mà con đang nhận. Không phải để con mang ơn. Mà để con trưởng thành với khả năng nhìn thấy công sức của người khác, biết trân trọng, biết yêu thương, và quan trọng hơn, biết rằng trong cuộc sống có những điều thực sự xứng đáng để chúng ta tự nguyện hy sinh.