MANI

Có một nghịch lý rất lạ trong đời sống con người:
ta khao khát an toàn hơn bất cứ điều gì, nhưng càng cố nắm chặt lấy sự an toàn, ta lại càng bất an.

Alan Watts đã diễn tả nghịch lý ấy một cách thẳng thắn và sắc bén:

“Việc mong muốn một cuộc sống an toàn hoàn hảo trong một vũ trụ mà bản chất của nó là vô thường và không ngừng chảy là rất mâu thuẫn. Nhưng mâu thuẫn này không chỉ đơn giản nằm ở mong muốn được an toàn và bản chất vô thường, mà nó còn sâu hơn thế.

Nếu tôi muốn an toàn, có nghĩa là, tôi muốn được bảo vệ khỏi dòng chảy của cuộc sống này. Thế có nghĩa là tôi muốn tách biệt khỏi cuộc sống. Nhưng chính cái cảm giác tách biệt khỏi cuộc sống lại làm tôi cảm thấy không an toàn.

Để an toàn thì tôi phải tách rời và củng cố cái “Tôi”, nhưng cái cảm giác “Tôi” cô lập thì lại làm tôi cô đơn và sợ hãi. Nói cách khác, càng có được an toàn thì tôi lại càng muốn an toàn nhiều hơn nữa.

Nói đơn giản hơn thì mong muốn được an toàn và cảm giác mất an toàn chẳng qua là một. Nó giống như nín thở thì cũng có nghĩa là đang không thở được. Một xã hội xây dựng trên nền tảng an toàn thì chẳng khác gì một cuộc thi nín thở, nơi ai cũng căng như mặt trống và tái mét như tàu lá chuối.”

Chúng ta thường nghĩ rằng an toàn là có đủ tiền, đủ kiểm soát, đủ kế hoạch, đủ bảo đảm. Nhưng rất hiếm khi ta dừng lại để hỏi:
an toàn khỏi cái gì?
và cái giá của sự an toàn đó là gì?

Khi tôi muốn được an toàn tuyệt đối, tôi đang nói rằng:
“cuộc sống như nó đang là thì không đủ đáng tin.”
Và thế là tôi dựng lên những bức tường:
tường của kiểm soát, của phòng vệ, của cái “tôi” được gia cố kỹ lưỡng.

Nhưng trớ trêu thay, chính những bức tường đó lại làm tôi mất tiếp xúc với dòng chảy sống động của đời sống. Tôi tách mình ra khỏi sự bất định, và cũng tách mình khỏi niềm vui, sự thân mật, và cảm giác được sống trọn vẹn.

An toàn, khi bị theo đuổi như một lý tưởng tuyệt đối, không còn là sự nâng đỡ. Nó trở thành một nỗi ám ảnh. Và nỗi ám ảnh ấy cần được nuôi bằng sợ hãi.

Giống như nín thở để giữ không khí lại —
càng nín, càng ngạt.
Càng cố giữ, càng mất.

Có lẽ, điều nghịch lý mà Alan Watts mời gọi chúng ta nhìn thấy không phải là lời khuyên “đừng tìm an toàn”, mà là một câu hỏi sâu hơn:
liệu ta có dám tin vào sự sống đến mức không cần đứng ngoài để tự vệ nữa không?

Bởi vì có thể, cảm giác an toàn sâu sắc nhất không đến từ việc đứng yên, mà đến từ việc biết mình có thể trôi chảy cùng dòng đời mà không tan vỡ.

Và có lẽ, thở ra —
mới chính là cách để được thở.