MANI

Dịch lược từ cuốn: Hold me tight & tài liệu training cho trị liệu EFT của Dr Sue Johnson

Khả Năng Đáp Ứng Cảm Xúc – Bí Mật Của Tình yêu

“Trái tim một người sẽ héo mòn nếu không có tiếng gọi từ một trái tim khác.” — Pearl S. Buck

Tim và Sarah đang ngồi trong phòng tôi. Tim cảm thấy bối rối không biết mình đang ở đây vì lý do gì. Anh chỉ biết rằng anh và Sarah vừa trải qua một trận cãi vã gay gắt. Sarah nói anh ấy đã bỏ rơi cô ở một buổi tiệc và đe dọa sẽ đem theo con và chuyển đến nhà chị gái mình. Anh không thể hiểu được. Theo anh, họ có một cuộc hôn nhân hạnh phúc. Sarah chỉ đang “quá cảm xúc” và “kỳ vọng quá cao”. Cô không hiểu áp lực công việc mà anh đang phải chịu và không thể nhớ tới những khoảnh khắc ngọt ngào trong cuộc hôn nhân. Tim quay mặt ra cửa sổ, ánh mắt của anh tỏ ra bất lực.

Lời than phiền của Tim đã đánh thức Sarah khỏi sự mất mát trong tâm hồn của mình. Cô lên tiếng với vị đắng trong lòng rằng Tim không hề biết gì, ngay cả việc giao tiếp. Sarah gần như thì thầm, với giọng run rẩy, Tim giống như một tảng đá, luôn lạnh lùng dù cô đang “chết lặng” bên trong. Cô không nên kết hôn với anh. Cô bật khóc.

Vậy họ đã đi tới bước đường này như thế nào? Sarah, một phụ nữ tóc đen dễ thương, và Tim, một người đàn ông lịch lãm, đã cùng nhau xây dựng cuộc sống hôn nhân suốt ba năm. Họ là đồng nghiệp tài năng, là bạn đời vui vẻ, hòa hợp với nhau trong mọi khía cạnh. Họ có một ngôi nhà mới và một cô con gái 18 tháng tuổi mà Sarah đang tạm nghỉ việc để chăm sóc. Nhưng giờ đây, họ chỉ biết đến việc cãi vã.

Tim nói với sự mệt mỏi: “Tôi chỉ nghe cô than phiền tôi về nhà muộn và làm việc quá nhiều. Nhưng tôi đang làm mọi điều cho gia đình chúng ta.” Sarah nghẹn ngào: “Không còn ‘chúng ta’ nữa.” Tim tiếp tục: “Em nói rằng em không còn hiểu anh nữa. Nhưng đây chính là hình mẫu của tình yêu khi chúng ta trưởng thành. Nó chứa đựng những sự nhượng bộ và tình bạn.”

Sarah nén đau và đáp: “Khi em có thai lần thứ hai, anh thậm chí còn không dành thời gian để ở bên em. Với anh, mọi thứ đều như những giao kèo, những sự thỏa thuận…” Cô run rẩy: “Em cảm thấy thật tuyệt vọng khi không thể chạm đến trái tim anh. Em chưa bao giờ cảm thấy cô đơn đến như vậy, kể cả khi em sống một mình.”

Sarah đang gửi tới Tim một thông điệp đầy tuyệt vọng nhưng anh không hiểu. Anh cho rằng cô quá cảm xúc. Nhưng chính sự cảm xúc đó là điểm mấu chốt. Chúng ta luôn trở nên mạnh mẽ nhất khi mối quan hệ tình yêu quan trọng nhất của mình bị đe dọa. Sarah cần một lần nữa kết nối với Tim. Tim cũng đang rất sợ rằng anh đã mất đi sự gần gũi với Sarah – sự kết nối cũng quan trọng với anh. Nhưng nhu cầu này của anh bị che khuất bởi những lời giảng giải về sự nhượng bộ và sự trưởng thành. Anh cố gắng bỏ qua những lo lắng của Sarah để giữ mọi thứ “ổn định và theo đúng hướng.” Liệu họ có thể lắng nghe trái tim nhau một lần nữa không? Làm sao tôi có thể giúp họ?

Những cuộc đối thoại của quỷ

Không có gì kéo mọi người lại gần hơn là một kẻ thù chung. Tôi nhận ra rằng tôi có thể giúp các cặp đôi bằng cách giúp họ nhìn thấy những mô hình tương tác tiêu cực của mình – những Cuộc Đối Thoại của Quỷ – như là kẻ thù chung và hiểu rằng họ không phải là kẻ thù của nhau. Tôi bắt đầu tóm tắt những cuộc trao đổi của các cặp đôi trong các phiên của mình, giúp các đối tác nhìn thấy vòng xoáy mà họ đang mắc kẹt, thay vì chỉ tập trung vào phản ứng cuối cùng của người kia và phản ứng lại. Nếu so sánh với việc chơi tennis, điều này giống như việc học cách nhìn toàn bộ trận đấu chứ không phải chỉ là quả bóng cuối cùng qua lưới.

Các thân chủ bắt đầu nhìn thấy toàn bộ cuộc đối thoại và cách nó làm tổn thương cả hai. Nhưng tại sao những mô hình này lại mạnh mẽ đến vậy? Tại sao chúng lại có sức mạnh lôi kéo và gây nên nhiều tổn thương đến vậy? Ngay cả khi cả hai đối tác đều nhận ra được tính chất độc hại của chúng, những cuộc đối thoại này vẫn tiếp tục lặp lại. Dường như họ bị cuốn đi bởi cảm xúc của mình, ngay cả khi họ hiểu vòng lặp của mình và cách họ bị mắc kẹp trong những mô tuýp này. Tại sao những cảm xúc này lại mạnh mẽ đến vậy? Tôi thường ngồi và quan sát các cặp đôi như Jamie và Hugh. Càng giận dữ, Jamie chỉ trích Hugh nhiều hơn, và anh ta càng im lặng. Sau nhiều câu hỏi nhẹ nhàng, anh ấy nói với tôi rằng dưới sự im lặng của mình, anh ấy cảm thấy “bị đánh bại” và “rất buồn”. Nỗi buồn giúp chúng ta chậm lại và cảm thấy có một sự tiếc nuối. Hugh đã bắt đầu tiếc nuối cho cuộc hôn nhân của mình. Và, dĩ nhiên, anh càng đóng chặt thì Jamie càng muốn được vào thế giới của anh. Sự phàn nàn giận dữ của cô làm anh càng cảm thấy muốn được im lặng và sự im lặng của anh càng làm cô giận dữ. Vòng quay không dừng lại. Cả hai đều đang mắc kẹt.

Khi cặp đôi chậm lại những chu kỳ của các “điệu nhảy”, các mô tuýp này thì những cảm xúc nhẹ nhàng hơn, như nỗi buồn, sợ hãi, xấu hổ và cảm giác tự ti, sẽ bắt đầu xuất hiện. Việc nói về những cảm xúc này, và nhận ra mô hình mà họ đã mắc kẹt ở trong đó giúp Jamie và Hugh cảm thấy an toàn hơn khi ở bên nhau. Jamie không còn trở nên nguy hiểm khi cô có thể nói với Hugh về cảm giác cô đơn của mình. Không ai cần phải là kẻ xấu ở đây. Họ bắt đầu có những cuộc trò chuyện mới. Việc trao đổi về trách nhiệm và sự cách xa giữa họ cũng giảm đi. Khi chia sẻ những cảm xúc nhẹ nhàng của mình, họ bắt đầu nhìn nhau theo một cách khác. Jamie thừa nhận: “Tôi chưa bao giờ thấy toàn bộ bức tranh. Tôi chỉ biết anh ấy không gần tôi. Tôi nhìn anh ấy như thể anh ấy không quan tâm. Bây giờ tôi thấy anh ấy đang tránh né những viên đạn của tôi và cố gắng làm tôi bình tĩnh lại. Tôi bắn khi tôi cảm thấy tuyệt vọng và không thể có phản ứng nào khác.”

Thuyết gắn kết – Attachment theory

Lý thuyết gắn kết đã trả lời ba câu hỏi đã luôn hành hạ tôi:

1. Những cảm xúc mạnh mẽ xuất hiện trong phiên tư vấn của các cặp đôi của tôi không hề phi lý. Chúng hoàn toàn có lý. Đối tác cư xử như thể họ đang chiến đấu vì cuộc sống của mình trong trị liệu bởi vì họ đang làm chính xác điều đó. Sự cô lập và khả năng mất đi kết nối yêu thương được bộ não con người mã hóa thành một phản ứng hoảng loạn rất bản năng. Nhu cầu về sự kết nối cảm xúc an toàn với một số người thân yêu được mã hóa qua hàng triệu năm tiến hóa. Các cặp đôi có thể dùng những từ ngữ khác nhau nhưng họ luôn đặt ra cùng một câu hỏi cơ bản, “Bạn có ở đó cho tôi không? Tôi có quan trọng với bạn không? Bạn sẽ đến khi tôi cần bạn, khi tôi gọi bạn chứ?” Tình yêu là cơ chế sinh tồn tiến hoá nhất của con người và cảm giác đột ngột bị cắt đứt cảm xúc với một đối tác, bị tách rời, là một điều khủng khiếp. Chúng ta phải tái kết nối, phải diễn đạt nhu cầu của mình để đối tác có thể hiểu và đáp ứng. Khao khát này về sự kết nối với những người yêu thương là nhu cầu cảm xúc thiết yếu. Nó còn lớn hơn cả nhu cầu về thức ăn và tình dục.
2. Những cảm xúc và nhu cầu gắn kết chính là cốt lõi đằng sau những tương tác tiêu cực các cuộc đối thoại của quỷ. Giờ đây tôi đã hiểu tại sao mô hình như thế này lại có nhiều sức mạnh như vậy. Khi kết nối an toàn có khả năng bị mất đi, các đối tác sẽ một là chiến đấu hoặc bỏ chạy. Họ trách móc và trở nên hung hăng để có một phản ứng, bất kỳ phản ứng nào từ người kia; hoặc họ đóng chặt trái tim và cố gắng không quan tâm. Cả hai đều cảm thấy sợ hãi; họ chỉ đối phó với nó một cách khác nhau. Vấn đề là, một khi họ bắt đầu vòng lặp (trách móc-xa cách) này, nó củng cố tất cả những nỗi sợ hãi của họ và làm tăng cảm giác cô lập của họ. Những cảm xúc cho thấy rõ là cặp đôi đang đi vào vòng xoáy mà không một lý trí nào có thể giải thích được. Hầu hết những lời trách móc trong những cuộc đối thoại này là một tiếng gọi trong sự tuyệt vọng để được kết nối. Và mọi việc chỉ có thể dịu xuống khi một người lại gần và ann ủi người kia. Ngoài ra thì không làm được gì khác. Nếu việc thiết lập lại kết nối này không xảy ra, cuộc chiến sẽ tiếp tục. Một người sẽ cố gắng một cách điên cuồng để có được một phản ứng cảm xúc từ người kia. Người kia, khi nghe được rằng mình đã thất bại trong tình yêu thì sẽ đóng băng. Phản ứng đóng băng là một phản ứng đã ăn vào gen của chúng ta để đối phó với cảm giác bất lực.
3. Những khoảnh khắc quan trọng của sự thay đổi trong trị liệu là những khoảnh khắc của sự gắn kết an toàn. Trong những khoảnh khắc này của sự điều chỉnh và kết nối an toàn, cả hai đối tác đều có thể nghe thấy tiếng gọi muốn được kết nối của nhau và những phản hồi với sự chăm sóc dịu dàng, tạo ra một mối gắn kết có thể chịu được sự khác biệt, vết thương, và thử thách của thời gian. Những khoảnh khắc này hình thành sự kết nối an toàn, và điều đó thay đổi mọi thứ. Nó giúp trả lời cho câu hỏi “Bạn có ở đó cho tôi không?” Một khi cặp đôi biết cách diễn đạt nhu cầu của mình và đưa nhau lại gần, mỗi thử thách họ đối mặt cùng nhau chỉ làm cho tình yêu của họ mạnh mẽ hơn. Không có gì ngạc nhiên khi những khoảnh khắc này tạo ra một điệu nhảy mới của sự kết nối tin cậy cho các cặp đôi trong trị liệu. Không có gì ngạc nhiên khi chúng làm cho mỗi người trở nên mạnh mẽ hơn. Nếu bạn biết người yêu của mình ở đó và sẽ đến khi bạn gọi, bạn sẽ cảm thấy tự tin hơn về giá trị của mình. Và thế giới ít đáng sợ hơn khi bạn có người khác để dựa vào và biết rằng bạn không cô đơn.

Nếu cặp đôi muốn kết nối lại với nhau, họ thực sự cần để cho cảm xúc của mình dẫn dắt họ vào những phương thức mới. Thân chủ của tôi cần phải học cách mạo hiểm, để thể hiện những khía cạnh nhẹ nhàng hơn của bản thân, những khía cạnh họ đã học cách ẩn giấu trong những Cuộc Đối Thoại của Quỷ. Tôi nhận ra rằng khi cặp đôi thu về, họ có thể thú nhận nỗi sợ hãi về việc mất mát và cô đơn, họ sau đó có thể nói về mong muốn của mình cho sự quan tâm và kết nối. Sự bày tỏ này làm người kia cảm thấy cảm thông hơn, mềm mỏng hơn và chia sẻ nhu cầu và nỗi sợ hãi của riêng họ. Dường như cả hai người đột nhiên đứng trước mặt nhau, trần trụi nhưng mạnh mẽ, và vươn tay ra với nhau.

Những khoảnh khắc như vậy thực sự là bứt phá và đầy kịch tính. Chúng đã thay đổi mọi thứ và bắt đầu một chu kỳ tích cực mới của tình yêu và sự kết nối. Các cặp đôi cho tôi biết rằng những khoảnh khắc này đã thay đổi cuộc đời họ. Họ không những thoát ra được những Cuộc Đối Thoại của Quỷ, mà còn có thể tiến vào xây dựng những phương thức yêu thương mới, của sự an toàn và gần gũi. Những câu chuyện, những kế hoạch mới dần được xây dựng trong một môi trường hợp tác, chăm sóc lẫn nhau và bảo vệ sự gắn kết an toàn trong mối quan hệ của họ.