MANI

Liệu pháp hành vi, do B.F. Skinner tiên phong, nhấn mạnh rằng hành vi có thể được định hình và điều kiện hóa thông qua việc củng cố, giống việc huấn luyện động vật như chó hoặc chuột. Lý thuyết của Skinner về điều kiện hóa hành động đề xuất rằng bằng cách sử dụng phần thưởng hoặc hình phạt, chúng ta có thể thay đổi các hành vi một cách hiệu quả theo mong muốn. Mặc dù phương pháp này đã đóng vai trò quan trọng trong việc hiểu cách hành vi có thể bị ảnh hưởng, nhưng giới hạn của phương pháp này trở nên rõ ràng khi áp dụng cách nhìn thuần túy máy móc này vào con người, đặc biệt là trẻ nhỏ.

Nếu phương pháp của Skinner hoàn toàn hiệu quả, thì mọi đứa trẻ, con cái chúng ta sẽ đều hành xử như thiên thần. Nhưng thực tế phức tạp hơn rất nhiều, bởi vì con người không chỉ là những cỗ máy hành vi phản ứng khi có những tác nhân kích thích; chúng ta là những sinh vật có cảm xúc, bị ảnh hưởng sâu sắc bởi các mối quan hệ và kết nối. Cao hơn nữa, chúng ta có tâm lý và tâm hồn. Khi chúng ta chỉ tập trung vào việc kiểm soát hành vi và bỏ qua yếu tố cảm xúc trong quá trình phát triển con người, chúng ta có nguy cơ gây hại nhiều hơn là lợi.

Một ví dụ điển hình là việc huấn luyện giấc ngủ mà trước đây khi nuôi dạy con tôi đã từng áp dụng. Trong sleep training, bố mẹ để cho bé “khóc cho đến khi ngủ” để dạy bé tự trấn an và ngủ suốt đêm. Từ góc nhìn hành vi, phương pháp này có thể được coi là thành công—cuối cùng, con tôi cũng đã ngừng kóc và học cách ngủ một mình. Nhưng điều gì đang xảy ra ở mức độ cảm xúc sâu sắc hơn? Đứa trẻ có thể cảm thấy bị bỏ rơi, dẫn đến việc hình thành sự gắn kết không an toàn với cha mẹ. Trẻ có thể học được hành vi ngủ độc lập, nhưng đồng thời cũng nhận được một thông điệp cảm xúc mạnh mẽ: “Khi tôi gặp khó khăn, sẽ không ai đến giúp tôi.”

Việc nhấn mạnh quá mức vào hành vi mà không quan tâm đến nhu cầu cảm xúc của trẻ có thể làm xói mòn mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái, ưu tiên kết quả ngắn hạn hơn là sức khỏe cảm xúc lâu dài. Những hệ quả của việc chỉ tập trung vào hành vi thường ẩn giấu nhưng rất sâu sắc—lo âu, cảm giác không an toàn và vấn đề về sự tin tưởng và gắn bó có thể xuất hiện sau này trong cuộc sống. Về mặt hành vi, chúng ta có một đứa con rất ngoan, nhưng cái giá phải trả cho sức khỏe cảm xúc là gì?

Điều quan trọng là nhận ra rằng hành vi, dù quan trọng, chỉ là một mảnh ghép của bức tranh tổng thể. Sự phát triển lành mạnh thực sự đến từ việc nuôi dưỡng cả hành vi lẫn cảm xúc, xây dựng những mối quan hệ an toàn, nơi trẻ cảm thấy được nhìn nhận, lắng nghe và được hỗ trợ.